Metal Balata Kullanıldığında Demir Tozu Birikimi Sorunu

İlk kez alaşım jantlı bir araba aldığımda en çok gurur duyduğum şey o parlak jantlardı. Üç hafta sonra ön tekerleklerin iç yüzeyi kahverengi-siyah bir tabakayla kaplanmıştı ve sünger geçirdiğimde hiçbir şey olmuyordu. O gün öğrendim ki mesele kir değil, demir tozuydu. Metal bileşikli balatalar frenleme sırasında diskten ve balatadan kopan mikroskobik metal parçacıkları saçıyor, bu parçacıklar sıcakken jant yüzeyine adeta kaynıyor. O günden bu yana kullandığım yöntemleri, hataları ve öğrendiklerimi olduğu gibi anlatacağım.

Demir tozu nereden geliyor, neden bu kadar inatçı?

Metalik ve yarı-metalik balatalar, sürtünme yüzeyinde çelik yünü, bakır ve demir bileşikleri içerir. Fren yaptığınızda balata ile disk arasında yüzlerce derecelik bir temas noktası oluşur ve bu sırada kopan parçacıklar yüksek hızla dışa savrulur. Jant yüzeyine çarptıklarında hâlâ sıcak oldukları için verniğin ya da boyanın üst katmanına gömülürler. Yani süngerle sildiğinizde gitmemesinin sebebi, tozun yüzeyin üstünde değil, mikroskobik olarak içinde oturması.

Bir süre sonra bu parçacıklar oksitlenmeye başlar. Oksitlenen demir genişler, çevresindeki verniği çatlatır ve altına nem girer. İşte jantta göründüğü halde silinmeyen o turuncu-kahverengi noktacıklar bu aşamanın işaretidir. Kendi arabamda ihmal ettiğim bir arka jantta iki sezon sonunda vernik kabarmaya başladı; ondan sonra bu işi ciddiye aldım.

• Ön tekerlekler arkaya göre çok daha fazla toz toplar, çünkü frenleme yükünün büyük kısmı öndedir.
• Şehir içi dur-kalk trafiği, uzun yol sürüşünden kat kat fazla toz üretir.
• Yeni balata takıldıktan sonraki ilk yüzlerce kilometre, oturma dönemi olduğu için toz miktarı geçici olarak artar.
• Yağmurdan sonra ıslak kalan toz, oksitlenmeyi hızlandırır.

Metal balata temizleme: adım adım uyguladığım yöntem

Benim için işin özü sabır ve doğru sıralama. Aceleyle tel fırça kaptığım bir günü hâlâ hatırlıyorum; jantta bıraktığım çizikler tozdan beter görünüyordu. Şu sırayı bozmuyorum:

1. Jantı soğutun. Sıcak jant üzerine kimyasal atmak leke bırakır. Araç en az yarım saat gölgede beklemiş olmalı.
2. Bol suyla ön durulama. Yüzeydeki gevşek toz ve kumu almazsanız, sonraki adımda o kumu jantın üstünde gezdirmiş olursunuz.
3. Demir çözücü uygulaması. Piyasadaki demir sökücüler oksitlenmiş demirle tepkimeye girip mor-kırmızı renk alır. Bu renk değişimi hoş bir gösteri değil, tam olarak nerede toz olduğunu gösteren bir haritadır.
4. Bekleme süresi. Ürünün kendi talimatına uyun; genelde birkaç dakika yeter. Kurumasına asla izin vermeyin, gerekirse ara ara su serpin.
5. Yumuşak fırça ile mekanik destek. Jant arası fırçaları ve yumuşak kıllı detay fırçası, özellikle bijon yuvaları ve jant iç dudağı için şart.
6. Bol suyla durulama ve kurutma. Kalan kimyasal, vernik için iyi değil. Kurutmayı mikrofiber bezle yapın, damla lekesi kalmasın.

Yüzeye gömülmüş, kimyasalın sökemediği sert noktacıklar kalırsa kil bar (clay) kullanıyorum. Bol kaydırıcı sıvıyla, çok hafif baskıyla. Bu aşamadan sonra elimi jantta gezdirdiğimde pürüz kalmıyor.

Temizlikten sonra: koruma yapmadan iş yarım kalır

Uzun süre şu hatayı yaptım: jantı pırıl pırıl yapıp öyle bırakıyordum. Bir hafta sonra aynı manzara. Temiz yüzeye koruma katmanı uygulamak, tozun yüzeye tutunmasını zorlaştırıyor ve bir sonraki temizliği inanılmaz kolaylaştırıyor.

• Jant için üretilmiş sentetik cila veya seramik esaslı koruyucular, fren ısısına daha dayanıklıdır.
• Koruma katmanı uygulanmış jantta, bir sonraki yıkamada çoğu zaman sadece şampuanlı su yeterli oluyor.
• Jantın iç yüzeyini de yapın. Görünmüyor diye atladığınız yer, korozyonun başladığı yer oluyor.

Toz miktarını kaynağında azaltmak

Temizlemek bir yana, tozu üreten şeyi de gözden geçirmek gerekiyor. Ben ön aksta metalik balatadan düşük metalli bir sete geçtiğimde toz miktarı belirgin şekilde azaldı; fren hissi biraz yumuşadı ama şehir kullanımı için sorun olmadı. Doğru balata malzemesini seçmek konusu tam olarak burada devreye giriyor: sportif kullanım için metalik balatanın ısı dayanımı avantajlı, ama günlük şehir aracında ödediğiniz bedel toz ve jant aşınması oluyor.

Ayrıca anormal derecede fazla toz, her zaman balata tipiyle ilgili olmayabilir. Şu durumlara dikkat ediyorum:

• Tek tekerlekte belirgin şekilde fazla toz varsa kaliper pistonu geri dönmüyor, yani balata sürekli diske temas ediyor olabilir.
• Kaliper kızak pimlerinin kuruması da benzer sonuç verir; fren sisteminin doğru yağlanması bu yüzden önemli.
• Aşırı toz ile birlikte titreme veya ıslık geliyorsa disk yüzeyini de kontrol etmek gerekir. Disk ve rotor hasarını tespit etmeyi bilmek burada zaman kazandırır.
• Balata kalınlığını düzenli kontrol etmek, hem güvenlik hem de toz sebebini anlamak için ilk adım.

Küçük bir kıyas tablosu