Balatayı Kendi Başına Değiştirme

İlk balata değişimimi bir cumartesi sabahı, apartmanın arka otoparkında yaptım. Elimde ödünç aldığım bir kriko, markette satılan ucuz bir lokma takımı ve telefonumda açık duran birkaç forum başlığı vardı. İşin sonunda ellerim simsiyah oldu, bir cıvatayı gereğinden fazla sıktım, arabayı da yanlış noktadan kaldırdığım için eşiği hafif ezdim. Ama o günden sonra fren balatası benim için gizemli bir parça olmaktan çıktı. Şimdi aynı işi bir saatin altında, kahvemi bitirmeden bitiriyorum. Balata değişimi nasıl yapılır sorusunun cevabı aslında sanıldığı kadar karmaşık değil; asıl mesele sırayı bozmamak ve acele etmemek.

Başlamadan Önce: Malzeme ve Zemin

En büyük hatam ilk seferde "eksik neyim var" diye işin ortasında markete gitmek olmuştu. Araba tekerleği sökülmüş halde krikoda beklerken sen dışarıda dolaşıyorsan, hem güvensiz hem de moral bozucu. O yüzden her şeyi yere serip kontrol ediyorum artık.

Kriko ve mutlaka iki adet sehpa (jack stand). Kriko tek başına asla yeterli değil.
Bijon anahtarı veya lokma takımı, uzatma kolu
Kaliper cıvataları için genelde 13-14-17 mm lokmalar, bazı araçlarda alyan veya torx
C tipi kaliper sıkıştırıcı ya da geniş bir işkence
Tel fırça, fren temizleyici sprey, bez
Kaliper pimleri için yüksek sıcaklığa dayanıklı gres/bakır gres
Eldiven, koruyucu gözlük ve bir el feneri
Tork anahtarı — bu bende sonradan geldi, ama gelmesi gerekiyordu

Zemin düz ve sert olmalı. Toprak ya da eğimli park yerinde sehpalar batıyor veya kayıyor. Aracı vitese alıp el frenini çekiyorum, arka tekerleklere takoz koyuyorum. Arka balata değiştireceksem el frenini bırakıp ön tekerlekleri takozluyorum, çünkü el freni arka kampana veya kalipere kilitli oluyor.

Adım Adım Sökme İşlemi

Sıra çok önemli. Bijonları araba yerdeyken gevşetmeyi öğrenene kadar çok uğraştım; havadaki tekerlek dönüyor, siz de boşa kuvvet uyguluyorsunuz.

Bijonları gevşet: Araç yerdeyken her bijonu çeyrek tur çevirecek kadar gevşet, sökme.
Kaldır ve sehpaya al: Aracın kaldırma noktasından krikoyla kaldır, sehpayı şasi noktasına yerleştir, krikoyu yavaşça indir. Aracı elinle omuz vererek hafifçe sars — oynamıyorsa güvendesin.
Tekerleği çıkar: Bijonları al, tekerleği yatay olarak arabanın altına koy. Sehpa devrilirse ikinci bir bariyer olur.
Kaliperi aç: Genelde kaliperin arkasında iki kılavuz pim cıvatası vardır. Alt cıvatayı sökünce kaliper üst pim üzerinde yukarı doğru çevrilir. Hortumu asla gerdirme, kaliperi askıda bırakma; bir kablo bağı veya tel parçasıyla süspansiyona bağlıyorum.
Eski balataları al: Yaylı klipsleri gözlemleyerek çıkar. Telefonla fotoğraf çekiyorum, montajda hafızama güvenmiyorum.

Bu aşamada eski balatanın kalınlığına ve aşınma biçimine bakmak lazım. İçi ve dışı farklı aşınmışsa kaliper pimleri sıkışmış olabilir. Diskte belirgin basamak veya ısı çatlağı görüyorsam işi sadece balatayla kapatmıyorum; disk ve rotor tarafındaki hasarı ayrıca değerlendiriyorum. Aşınma ölçümüne alışmak istiyorsan balata kontrolünü düzenli yapmak en iyi eğitim.

Yeni Balatayı Takmak

Temizlik burada gerçekten fark yaratıyor. Kaliper yatağındaki pas ve tozu tel fırçayla alıyorum, sonra fren temizleyiciyle siliyorum. Yağ veya gresin balata yüzeyine ya da diske değmemesi şart; sadece klipslerin oturduğu metal temas noktalarına ve kılavuz pimlerine ince bir film sürüyorum. Balata sisteminin doğru yağlanması gıcırtı sorunlarının yarısını baştan çözüyor.

Pistonu C sıkıştırıcıyla yavaşça geri it; eski balatayı piston ile arasına koyarak bastır, piston yüzeyini çizmemek için.
Bazı arka kaliperlerde piston düz itilmez, saat yönünde döndürülerek geri girer. Zorlamadan önce kontrol et.
Hidrolik depo kapağını hafif gevşet, geri akan sıvı taşmasın diye seviyeye bak.
Yeni klipsler kutuda geldiyse eskilerini kullanma, değiştir.
Kaliper cıvatalarını üretici torkunda sık; el gücüyle "olmuş gibi" bırakmak riskli.

Tekerleği takarken bijonları çapraz sırayla ve kademeli sıkıyorum. Araç yere indikten sonra tork anahtarıyla son kez geçiyorum. İki tarafı da bitirmeden sürüşe çıkmıyorum — aynı akstaki balatalar her zaman çift olarak değişir.

İlk Fren Hissi ve Alıştırma

Motoru çalıştırmadan önce fren pedalına birkaç kez basıyorum. İlk basışlar boşa gider, pedal dibe kadar iner; bu normal, piston balataya oturana kadar sürer. Pedal sertleşene kadar tekrarlıyorum. Sertleşmiyorsa ya bir yerde kaçak var ya sistemde hava var; o durumda fren hattından havanın çıkarılması gerekir ve yola çıkmam.

Sonra otoparkın içinde çok yavaş bir tur atıp frene hafif basıyorum. Ses, çekme farkı veya titreme yoksa dışarı çıkıyorum. Yeni balatanın çalışma noktasına oturması için ilk 200-300 kilometrede ani ve sert frenlerden kaçınıyorum; boş bir yolda 50-60 km/s hızdan orta şiddette birkaç yavaşlama yapıp aralarda frenleri soğutuyorum. Bu alıştırma ihmal edilirse balata yüzeyi düzensiz cilalanıyor, sonra da "yeni balata neden titriyor" diye dert yanılıyor.

Kendi arabamın balatasını değiştirmek bana paradan çok şey kazandırdı: artık bir sesin nereden geldiğini tahmin edeb